طراحي وكاربرد سيستم هزينه يابي برمبناي فعاليت ABC جهت محاسبه بهاي تمام شده خدمات در بيمارستانهاي دولتي ( مطالعه موردي بيمارستان شهيد فقيهي شيراز)

با فرمت WORD -قابل ویرایش 

1-مقدمه

امروزه با رشدوتوسعه تكنولوژيهاي پيشرفته در ابعاد مختلف توام با افزايش پيچيدگي وتنوع فعاليتها، درك اين تغييرات وسنجش تاثيرات آن بر هزينه هاي سازماني اهميت زيادي دارد. اهميت اين امر براي واحدهاي خدماتي با توجه به اينكه درجه تنوع وتغييرات در آنها، نسبت به فعاليتهاي توليدي بيشتر است، مضاعف مي باشد. بديهي است كه شناخت اين فعاليتهاوسنجش تاثيرات آن برهزينه هاي سازماني مستلزم طراحي يك سيستم مناسب هزينه يابي در اين زمينه مي باشد. اهميت شناخت وكنترل هزينه ها چه در موسسات دولتي وچه در سازمانهاي خصوصي بركسي پوشيده نيست. اما دستيابي به اين مهم، نيازمند طراحي يك سيستم مناسب وكارآ است كه قادر به شناختت نوع وپيچيدگي فعاليتهاي، وسنجش تاثيرآن بر هزينه هاي ارائه خدمات باشد. سيستم هاي سنتي هزينه يابي، خصوصا سيستمهايي كه در سطح بيمارستانهاي كشور استفاده مي گردد،بدليل ماهيت آن عملا قادر به برآوردن اين انتظارات نمي باشد. چون اين سيستمها براساس يكسري تعرفه هاي ثابت وضع شده وبدون توجه به شرايط ووضعيت هر بيمارستان، بهاي تمام شده خدمات ارائه شده را محاسبه مي كند. بديهي است كه استفاده از اين روش علاوه بر اين كه باعث ايجاد اشكالات ونواقصي در محاسبه بهاي تمام شده واقعي مي گردد، اطلاعات مناسبي را براي تصميم گيري در اختيار مديران قرار نميدهند. بنابراين لزوم استفاده از سيستمهاي نوين هزينه يابي كه در سطح دنيا معمول ميباشد، بعنوان يك ضرورت اساسي مطرح است. يكي از سيستم هاي نوين هزينه يابي كه كاربردهاي گوناگون آن در فعاليتهاي خدماتي روز به روز در حال گسترش است، سيستم “هزينه يابي برمبنا ي فعاليت“ يا اصطلاحا سيستم "ABC"1 است. اين سيستم بابكارگيري روشهاي مناسب، اثرات حاصل از تغييرات فعاليتها، پيچيدگي، تنوع وويژگيهاي خاص هر فعاليت رادر محاسبه هزينه هاي آن منظور مي كند. يكي از ويژگيهاي اين سيستم كه آن را از سايرسيستم ها متمايزمي كند، توانايي شناسايي دقيق هزينه ها وارائه اطلاعات غير مالي جهت بهبود عملكرد وافزايش كار آيي فعاليتها مي باشد. وتا حد ممكن با بكارگيري روشهاي مناسب اين اثرات را بطور كمّي جذب محاسبه بهاي تمام شده خدمات ومحصولات مي كند.

2-فوايد ناشي از اجراوبكارگيري سيستمپيشنهادي

با توجه به اينكه سيستم تعرفــــهگذاري موجود در نظام بيمارستاني از جنبه هاي مختلف مناسب نمي باشد، بنابراين ارائه سيستمي كه بتواند نقايص سيستم موجود را برطرف كند، بسيار مفيدواساسي تلقي مي گردد. فوايدناشي از اجراي سيستم پيشنهادي، با توجه به استفاده كنندگان اطلاعات سيستم هزينه يابي بيمارستاني (مديران وتصميم گيرندگان بيمارستان، دولتها، بخش خصوصي، شركتهاي بيمه وسرمايه گذاران) متفاوت ميباشد. بطور كلي فوايد ناشي از اجراي سيستم پيشنهادي در دو جنبه اصلي قابل طرح است كه عبارتند از:

1- اطلاعاتي كه سيستم پيشنهادي مي تواند براي استفاده كنندگان داخليبيمارستان فراهم كند و

2- اطلاعاتي كه اين سيستم مي تواند براي ساير استفاده كنندگانخارجي فراهم كند. بر اين اساس مهمترين منافع سيستم پيشنهادي براي استفاده كنندگان داخلي عبارت است از

1-ارائة مفاهيم نظري در موردمعرفي وشناسايي مباني سيستم هزينه يابي بر مبناي فعاليت (ABC) وسازمانهايي كه اين سيستم رابراي هزينه يابي وتهيه اطلاعات مورد نياز بكار گرفته اند.

2-تخصيص دقيق هزينه ها به فعاليتهاي مورد نياز براي انجام خدمات وسپس محاسبه دقيق وصحيح بهاي تمام شده خدمات ارائه شده از طرف بيمارستان با توجه به مباني سيستم ABC در بخشهاي مختلف.

3-تهيه وارائه اطلاعات جانبي برايتصميم گيرندگان ومديريت بيمارستان، از جمله استاندارد نمودن فعاليتها، آناليز فعاليتها، شناسايي فعاليتهاي داراي ارزش افزوده وبدون ارزش افزوده، تعيين زمان انجام فعاليتها، تعيين مواد ولوازم مصرفي براي انجام هرفعاليت، ابزار وتجهيزات مورد نياز براي انجام فعاليتهاوغيره.

4-تعيين منابع وامكانات مورد نياز برايانجام فعاليتها از نظرميزان هزينه منابع مصرفي.

5-فراهم نمودن اطلاعات لازمبراي نظام بودجه بندي بيمارستاني خصوصاً بودجه بندي بر مبناي فعاليت(ABB) .

6-فراهم كردن اطلاعات مناسببراي ارزيابي عملكرد كاركنان در بخشهاي مختلف بيمارستان وهمچنين ارزيابي عملكرد با ساير بيمارستانها (BM )براي جبران دهي خدمات وتشويق عملكردمناسب.

7-فراهم كردن يك مبنا وپايه براي اجراي سيستم بهبود مستمر از طريق بكارگيري سيستم كايزن وهزينه يابي هدفي

منافع ناشي از اجراوبكارگيري سيستم پيشنهادي براي استفاده كنندگان خارجي

1-ارائه اطلاعات مناسب براي تصميم گيري در خصوص سرمايه گذاري بخش خصوصي ومشاركت اين بخش در نظام بيمارستاني.

2-استفاده از اطلاعات تعييننرخ بازگشت سرمايه5 (ROI )، سودآوري سرمايه گذاري انجام شده ومقايسه آن با ساير سرمايه گذاريها در بخشهاي مختلف اقتصادي.

3-تصميم گيري در خصوص تعيين ووضع ميزان تعرفه وفرانشيز پرداختي از طرف سازمانهاي بيمه با توجه به نوع بيماريهاوخدماتي كه از طرف بيمارستانها به بيمه شدگان ارائه مي گردد.

3- پيشينه قيمت گذاري خدمات پزشكي

تا اواخر دهة80 صحت محاسبه هزينه هادر بيمارستانهاومراكزبهداشتي به عنوان يك مسأله اساسي مطرح نبود. اما از سال 1983با توجه به افزايش نقش تكنولوژي در ارائة خدمات بهداشتي وتخصصي شدن بيشتر فعاليتها،اين سازمانها براي ارائة بيشتر خدمات وجبران هزينه ها نياز ازروشهاي هزينه يابي براي محاسبه درآمدوهزينه ها داشتند. براي اين منظور بيشتر بيمارستانها سيستم محاسبه هزينه هاوتعرفه هاي خود را بر اساسروش تشخيص گروههاي متخصص6(DRG)گذاشتند.بر اساساين روش جديد، بيمارستانها بر اساس تشخيص گروه متخصصان (DRG) هزينه هاوبهاي تمام شده خدمات را درازاء كارهاي انجام شده براي بيمار، محاسبه مي كردند.

در قرن نوزدهم، اهميت كسب اطلاعات صحيح در مورد هزينه هاي ارائة خدمات وتاكيد بر اهميت مديريت هزينه، باعث گرديد تا سيستم محاسبه هزينه ها از يك مبنا ثابت تغيير داده شود تاعلاوه بر اخذ مبلغ پايه، بخشي از هزينه ها نيز كه هزينه هاي متغير است بر اساس تشخيص گروه متخصصان (DRG) از بيماران اخذ گردد. اين مسأله تا حد زيادي باعث افزايش اثربخشي وواقعي تر شدن سيستم هزينه يابي بيمارستاني گرديد. بطوريكه اين روش تا بحال زير بناي بيشتر سيستمهايموجود براي محاسبه هزينه ها بوده است.

بعد از موفقيت وگسترش چشمگير سيستم ABC دربخش صنعت وبا توجه به قابليتهاي اين سيستم، از اوايل دهة نود كاربرد آن در فعاليتهاي خدماتي خصوصاً دربيمارستانهاومراكزمراقبتي مطرح گرديد. در اين ميان كاپلن ((Kaplan,1990 نسبت به ديگران سهم مهمي در گسترش سيستم ABCدر فعاليتهاي خدماتي داشت. همزمان بامعرفي وكاربرد اين سيستم،صحت هزينه هاي محاسبه شده در بخش درمان براي مديران بيمارستانها، پزشكان، كاركنان بيمارستان وسرمايه گذاران در بخش بيمارستان وهمچنين دولتها اهميت زيادي پيدا نمودواين افراد در واقع كساني بودند كه از اطلاعات هزينه اي بيمارستان به نحوي در تصميم گيريهاي خود استفاده ميكردند. بطوريكه بعد از مطرح شدن اين سيستم واثبات قابليت هاي آن، تا سال 1997 بيش از 20% بيمارستانهاي آمريكاوكانادا از سيستم ABCبراي محاسبة بهاي تمام شدة خدمات ارائه شده وكنترل هزينه ها، استفاده ميكردند....